Δεν χρειάζεσαι ταυτότητα. Χρειάζεσαι καλύτερη παρέα.

«Εσύ δεν ήσουν έτσι».

Το λένε συχνά ακριβώς τη στιγμή που έχεις αρχίσει να περνάς καλά.

Γέλασες λίγο πιο δυνατά, είπες κάτι που δεν περίμεναν, παραδέχτηκες ότι σου αρέσει κάτι που μέχρι χθες κοροϊδεύατε όλοι μαζί. Και κάποιος αισθάνεται την ανάγκη να σε επαναφέρει. Με το ίδιο ύφος που θα σου έλεγε ότι έχεις φορέσει την μπλούζα σου ανάποδα.

Κοιτάζεσαι σχεδόν από συνήθεια. Μήπως πράγματι κάτι δεν πάει καλά;

Μπορεί, βέβαια, να πηγαίνει επιτέλους κάτι πολύ καλά. Αλλά αυτό είναι κάπως άβολο για όσους είχαν μάθει να σε βρίσκουν πάντα στο ίδιο σημείο.

Έχουμε μια παράξενη απαίτηση από τους ανθρώπους που γνωρίζουμε: να συνεχίσουν να μας είναι γνώριμοι. Να αλλάζουν μαλλιά, δουλειές, σπίτια, άντε και σύντροφο, αρκεί από μέσα να μένουν αρκετά ίδιοι ώστε να μη χρειαστεί να τους ξανα-γνωρίσουμε από την αρχή. Η ήσυχη να παραμένει ήσυχη. Ο αστείος να κάνει το αστείο του. Η «δύσκολη» να μη μας εκπλήξει ξαφνικά με μια τρυφερότητα και δεν ξέρουμε πως να αντιδράσουμε,

Κι εμείς, για να μη χαλάσουμε την παρέα, συχνά βοηθάμε.

Λέμε «εγώ έτσι είμαι» και τελειώνει όμορφα η συζήτηση. Είναι εντυπωσιακό πόσες συζητήσεις τελειώνουν όμορφα εις βάρος εκείνου που τις τελείωσε.

Βέβαια, η εποχή μάς ενθαρρύνει να ξέρουμε ποιοι είμαστε. Να το έχουμε σκεφτεί, να το έχουμε ονομάσει και, αν γίνεται, να χωράει σε δύο γραμμές κάτω από μια ωραία φωτογραφία. Εσωστρεφής. Δυναμική. Ρομαντική με κυνικές τάσεις. Άνθρωπος της πόλης. Άνθρωπος της φύσης. Άνθρωπος που δεν αντέχει τους ανθρώπους, αλλά θα ήθελε οπωσδήποτε να τον ακολουθούν περισσότεροι.

Καταλαβαίνω την έλξη. Μια καθαρή περιγραφή σε ξεκουράζει. Γλιτώνεις από το να αναρωτιέσαι κάθε τόσο τι σου αρέσει, τι φοβάσαι, τι θέλεις σήμερα. Αφού το αποφάσισες κάποτε, μπορείς να συνεχίσεις αναλόγως.

Μόνο που καμιά φορά συνεχίζεις αναλόγως για τόσο καιρό, ώστε δεν προσέχεις ότι έχεις αρχίσει να βαριέσαι τον ίδιο σου τον εαυτό.

Και τότε ξεκινάς να τον ψάχνεις.

Διαβάζεις, σκέφτεσαι, κάνεις τεστ, σημειώνεις πράγματα σε ένα τετράδιο. Όλα αυτά μπορούν να είναι χρήσιμα. Έχω μια ιδιαίτερη αδυναμία στα ωραία τετράδια· σου δίνουν για μερικές μέρες την ευχάριστη εντύπωση ότι μια αλλαγή γραφικού χαρακτήρα θα βοηθήσει και τον υπόλοιπο.

Αλλά υπάρχει μια ερώτηση που εύκολα ξεχνάμε όσο κοιτάζουμε προς τα μέσα:

Με ποιους περνάμε τις ώρες μας;

Σκέψου ένα τραπέζι όπου πας να πεις κάτι και κάποιος σε διακόπτει για να πει κάτι καλύτερο. Το αφήνεις. Δοκιμάζεις αργότερα, όταν η κουβέντα φτάνει σε κάτι που σε ενδιαφέρει, αλλά το θέμα αλλάζει πριν τελειώσεις τη δεύτερη πρόταση. Στο τέλος ακούς, χαμογελάς, βοηθάς λίγο με τα πιάτα.

Στον δρόμο της επιστροφής σκέφτεσαι ότι μάλλον δεν είσαι πολύ καλή στις παρέες.

Τώρα βάλε τον ίδιο άνθρωπο, εσένα δηλαδή, σε μια κουζίνα με δύο άλλους που πραγματικά θέλουν να ακούσουν. Λες κάτι μισό. Ο ένας ρωτάει «πώς το εννοείς;». Προσπαθείς να το εξηγήσεις, μπερδεύεσαι, γελάτε, βρίσκεις ένα καλύτερο παράδειγμα. Η κουβέντα πάει κάπου που κανείς δεν είχε σχεδιάσει. Πέρασαν δύο ώρες και δεν κοίταξες το κινητό σου.

Ποια από τις δύο ήσουν η αληθινή;

Θα ήταν κρίμα να διαλέξεις την πρώτη μόνο και μόνο επειδή τη γνωρίζεις περισσότερο καιρό.

Στις παρέες μαθαίνουμε γρήγορα τι βρίσκει ανταπόκριση. Με ποιους μπορείς να χαζέψεις, με ποιους χρειάζεται να προσέχεις κάθε λέξη, ποιος θα χαρεί με τον ενθουσιασμό σου και ποιος θα βιαστεί να σου εξηγήσει γιατί είναι λίγο γελοίος. Αν κάθε φορά που μιλάς για κάτι που αγαπάς συναντάς ένα βλέμμα βαρεμάρας, κάποια στιγμή σταματάς να το αναφέρεις. Αργότερα μπορεί να λες ότι δεν έχεις ιδιαίτερα ενδιαφέροντα.

Ή ότι είσαι κλειστή. Ή ότι δεν σου αρέσουν οι συζητήσεις.

Ίσως. Ίσως όμως να μη σου αρέσει να προσπαθείς να κρατήσεις ζωντανή μια κουβέντα που οι υπόλοιποι έχουν ήδη αποφασίσει να θάψουν.

Εμένα με ενδιαφέρει πολύ αυτή η μικρή αλλαγή που συμβαίνει όταν αισθάνεσαι άνετα. Η στιγμή που δεν δοκιμάζεις σιωπηλά μια φράση τρεις φορές πριν την πεις. Όταν σου ξεφεύγει μια περίεργη σκέψη και, αντί να μαζευτείς, βλέπεις τον άλλον να πλησιάζει λίγο προς το μέρος σου.

Υπάρχουν άνθρωποι δίπλα στους οποίους γίνεσαι πιο παρατηρητική, επειδή προσέχουν πράγματα που εσύ θα προσπερνούσες. Άλλοι σε κάνουν πιο παιχνιδιάρα. Με κάποιους τολμάς να πεις «δεν ξέρω» και ανακαλύπτεις την ανακούφιση του να μη χρειάζεται να εντυπωσιάζεις για ένα ολόκληρο απόγευμα.

Δεν σημαίνει ότι προσποιείσαι κάθε φορά κάτι διαφορετικό. Το ότι μια πλευρά σου χρειάζεται πρόσκληση για να εμφανιστεί δεν την κάνει λιγότερο δική σου.

Υπάρχει, άλλωστε, κάτι αρκετά αστείο στην ιδέα ότι πρέπει πρώτα να ολοκληρωθούμε μόνοι μας και μετά να γνωρίσουμε τους κατάλληλους ανθρώπους. Σαν να πρέπει να μάθεις να χορεύεις χωρίς να σε πλησιάσει ποτέ κανείς. Μπορείς να εξασκηθείς όσο θέλεις στο σαλόνι· κάποια στιγμή ένας άλλος θα σου πατήσει το πόδι και θα μάθεις κάτι καινούργιο για τον χαρακτήρα σου.

Εδώ, πάντως, χρειάζεται λίγη προσοχή. Γιατί η «καλύτερη παρέα» μπορεί εύκολα να γίνει άλλη μία χαριτωμένη δικαιολογία για να θεωρούμε τον εαυτό μας υπερβολικά ενδιαφέροντα για τους ανθρώπους που τον ανέχονται.

Δεν εννοώ να ψάξεις ανθρώπους πιο εντυπωσιακούς. Ούτε μια παρέα στην οποία θα ντρέπεσαι να πεις πού πήγες διακοπές ή τι διάβασες τελευταία. Αν πρέπει να μελετήσεις πριν βγείτε για καφέ, κάτι έχει πάει στραβά… με τον καφέ.

Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει διαβάσει ελάχιστα και να σου κάνει μια ερώτηση που θα σκέφτεσαι για μέρες. Κάποιος άλλος μπορεί να έχει διαβάσει τα πάντα και να σε κάνει να εύχεσαι να είχε κρατήσει λίγο χρόνο για να μάθει να ακούει.

Καλύτερη παρέα, για μένα, είναι εκείνη στην οποία χωράς χωρίς να χρειάζεται να γίνεσαι κάθε φορά λίγο πιο εύκολη, λίγο πιο αδιάφορη, λίγο πιο μικρή. Μπορείς να μιλήσεις με ενθουσιασμό για κάτι, να αλλάξεις γνώμη στη μέση μιας συζήτησης, να έχεις μια κακή μέρα χωρίς να γίνει αμέσως αυτή ολόκληρος ο χαρακτήρας σου.

Και μπορεί ο άλλος να σου πει ότι φέρθηκες άσχημα.

Αυτό το τελευταίο μάλλον χαλάει λίγο την εικόνα, αλλά το χρειάζομαι. Η παρέα που με βρίσκει πάντα υπέροχη έχει δύο πιθανά προβλήματα: είτε δεν με προσέχει είτε θέλει κάτι. Και στις δύο περιπτώσεις θα ήθελα περισσότερες πληροφορίες.

Θέλω ανθρώπους που να μπορούν να διαφωνήσουν μαζί μου χωρίς να χαρούν που με στρίμωξαν. Να μου πουν «εδώ είσαι άδικη» και να μείνουν να ακούσουν την απάντηση. Να αντέχουν να τους πω κι εγώ το ίδιο. Η διαφωνία μπορεί να κάνει μια βραδιά πολύ ενδιαφέρουσα, όταν κανείς δεν χρειάζεται να φύγει από το τραπέζι νικημένος.

Ας μη βιαστούμε, επίσης, να αδικήσουμε τους παλιούς φίλους. Το πρόβλημα δεν είναι ότι σε γνώρισαν αλλιώς. Μερικοί σε έχουν δει σε τόσο άθλιες φάσεις, που η παρουσία τους και μόνο σου επιτρέπει να χαλαρώσεις. Έχεις ήδη υπάρξει γελοία μπροστά τους και επέζησε η σχέση. Μεγάλη ελευθερία αυτή.

Το δύσκολο αρχίζει όταν κάθε καινούργιο σου ενδιαφέρον συναντά το «έλα τώρα, αφού σε ξέρω».

Λες ότι γράφεις και σου θυμίζουν ότι στο σχολείο βαριόσουν την έκθεση. Θέλεις να δοκιμάσεις χορό και γελούν πριν καν σηκωθείς. Ερωτεύεσαι και σου εξηγούν ότι εσύ δεν είσαι για τέτοια. Καμιά φορά το κάνουν χωρίς κακία. Έχουν συνηθίσει μια συγκεκριμένη εκδοχή σου και τους παίρνει χρόνο να προσέξουν τι άλλαξε.

Μπορείς να τους τον δώσεις. Μπορείς ακόμη και να τους πεις ότι αυτή τη φορά θα ήθελες να σε πάρουν στα σοβαρά.

Αλλά δεν χρειάζεται να σταματήσεις να κινείσαι μέχρι να συνηθίσουν όλοι.

Φυσικά, υπάρχει και το ενδεχόμενο να παίρνεις τον παλιό σου ρόλο μαζί σου όπου κι αν πηγαίνεις. Να συναντάς καινούργιους ανθρώπους και να τους λες αμέσως «εγώ είμαι δύσκολη», πριν προλάβουν οι καημένοι να σε ρωτήσουν τι θα πιεις. Να κάνεις πρώτη το αστείο εις βάρος σου, επειδή έτσι ξέρεις τουλάχιστον πότε θα ακουστεί.

Οι άλλοι συχνά σε πιστεύουν. Και εσύ τους πιστεύεις πίσω.

Θέλει λίγο θάρρος να αφήσεις μια γνωριμία να ξεκινήσει χωρίς να της εξηγήσεις από πριν πώς θα πάει. Να μη φροντίσεις αμέσως να γίνεις η αστεία, η λογική, η ανεξάρτητη που δεν χρειάζεται τίποτα. Ιδίως αυτή η τελευταία πρέπει να έχει κουραστεί φοβερά. Ας της φέρει κάποιος ένα ποτήρι νερό χωρίς να της πει πόσο δυνατή είναι.

Δεν υποστηρίζω, βέβαια, ότι πρέπει να πετάξεις όσα ξέρεις για τον εαυτό σου. Υπάρχουν πράγματα που αγαπάς σταθερά, όρια που θέλεις να κρατήσεις, λέξεις που σε βοήθησαν να καταλάβεις κάτι σημαντικό. Κράτησέ τα. Απλώς άφησε λίγο χώρο και για όσα δεν έχουν συμβεί ακόμη.

Μπορεί να σου αρέσει η ησυχία και να εμφανιστεί ένας άνθρωπος με τον οποίο θα θέλεις να μιλάς μέχρι το πρωί. Μπορεί να θεωρείς ότι δεν έχεις χιούμορ, μέχρι κάποιος να καταλάβει επιτέλους πότε αστειεύεσαι. Μπορεί να μην είσαι όσο ψυχρή νομίζεις. Ίσως να έχεις περάσει πολύ καιρό με ανθρώπους στους οποίους δεν σου ερχόταν να τείνεις το χέρι.

Και ναι, η καλή παρέα δεν εμφανίζεται επειδή το αποφάσισες ένα βράδυ διαβάζοντας ένα άρθρο. Οι άνθρωποι έχουν δουλειές, φόβους, κούραση, παιδιά, άλλους ανθρώπους. Μερικές φορές είναι δύσκολο ακόμη και να βρεθεί μια κοινή Τετάρτη. Η μοναξιά δεν σημαίνει ότι απέτυχες να γίνεις αρκετά ενδιαφέρουσα.

Μπορείς όμως να προσέξεις λίγο περισσότερο τις μικρές ευκαιρίες. Να ξαναμιλήσεις σε εκείνον που σου έκανε μια καλή ερώτηση. Να πεις το «πάμε για καφέ» και να εννοείς κάποια συγκεκριμένη μέρα πριν γεράσετε. Να πας κάπου επειδή σε ενδιαφέρει αυτό που γίνεται εκεί, χωρίς να χρειάζεται πρώτα να αποφασίσεις αν είσαι «τέτοιος άνθρωπος».

Και, όταν κάποιος απέναντί σου αρχίσει διστακτικά να λέει κάτι, να μην ετοιμάσεις αμέσως τη δική σου ιστορία. Ίσως εκείνη την ώρα να δοκιμάζει κι αυτός μια πλευρά του που σπάνια βρίσκει ακροατή.

Την επόμενη φορά, λοιπόν, που θα φύγεις από μια συνάντηση, άφησε για λίγο την ερώτηση αν άρεσες. Πρόσεξε πώς πέρασες. Είπες αυτό που σκεφτόσουν; Έμαθες κάτι για τον άλλον; Υπήρξε μια στιγμή που ξέχασες να παρακολουθείς τον εαυτό σου;

Εκεί θα ήθελα να ξαναπάω εγώ. Εκεί που μπορώ να αφήσω μια σκέψη στη μέση, να απλώσω το χέρι για την τελευταία πατάτα και να συνεχίσω χωρίς να χρειάζεται να αποδείξω τίποτα ιδιαίτερο για την προσωπικότητά μου.

Κάποια στιγμή μπορεί κάποιος να πει:

«Δεν σε έχω ξανακούσει να γελάς έτσι».

Και αυτή τη φορά θα το λέει χαμογελώντας.

-A